Гэтым разам мы накіруемся на ўсход ад Магілёва ў Чавускі раён. На жаль, ад багатай архітэктурнай спадчыны Чавусчыны засталося няшмат. Сярод помнікаў культавага дойлідства гэтага рэгіёна, якія дайшлі да нашых дзён, найперш варта згадаць Свята-Нікольскую царкву ў вёсцы Благавічы.

Благавічы. Свята-Нікольская царква, 1904 г.
Сама вёска Благавічы знаходзіцца недалёка ад ажыўленай дарогі Магілёў-Чавусы-Чэрыкаў. Паселішча раскінулася на берагах рачулкі Плясна, левым прытоку Расты. Сёння гэта аграгарадок. У вёску можна дабрацца і дызелем Магілёў-Крычаў (так зрабіў аўтар гэтых радкоў), але ад чыгуначнага прыпынку Благавічы да самой вёскі прыйдзецца пераадолець прыкладна 5 км.

Дабрацца да Благавіч можна і на цягніку...

Паварот на Благавічы

Дарога на Благавічы

Панарама вёскі

Уезд у аграгарадок
Першыя згадкі аб існаванні Благавіцкага праваслаўнага храма датуюцца 1720-мі гадамі. У 1747-1781 гг. царква належала уніятам. У канцы ХVIII ст. намаганнямі мясцовага памешчыка генерал-маёра Івана Рымскага-Корсакава быў збудаваны храм у гонар Свяціцеля Мікалая Цудатворца.
У 1858 годзе на месцы старой званіцы была адбудавана новая на сродкі сялян. Па клерыковых ведамасцях 1860 года можна даведацца, што сцены царквы ў гэты час былі моцнымі, але дах і падлога патрабавалі рамонту. У 1864 годзе ў Свята-Мікалаеўскім храме адбыліся рамонтныя работы, якія праводзіў архітэктар Маннерот Дзю-Лен, а жывапісныя работы праводзіліся мешчанінам Аляксандрам Эльковічам. Тым не менш, у 1893 годзе драўляны храм прыходзіць ў заняпад.
У канцы 19 стагоддзя благавіцкія сяляне напісалі прашэнне цару Мікалаю II, у якім прасілі грошай на будаўніцтва мураванага храма, бо драўляны састарэў. Адказ быў дадзены толькі праз 6 гадоў. У Чавускім раённым музеі прадстаўлена копія дакумента тэхнічна-будаўнічага камітэта гаспадарчага ўпраўлення пры Свяцейшым Сінодзе "Па справе аб будаўніцтве мураванай царквы ў в. Благавічы Магілёўскай губерніі", атрыманая з Эрмітажа. У ім напісана: "Існуючая ў в. Благавічы драўляная царква прыйшла ў драхлы стан і па памерах недастатковая для размяшчэння ўсіх веруючых…"
Рашэнне на пабудову новай царквы Св. Сінод дае ў 1899 годзе. 10 сакавіка 1899 года на падставе даклада інжэнера Паўлоўскага быў зацверджаны праект пабудовы мураванай царквы ў вёсцы Благавічы. Паўлоўскі прапанаваў змяніць шатровы дах бакавых уваходаў на двухсхільныя "каб пазбегнуць сырых плям на сценах і калідорах з-за нязручных адводаў з "шатроў" дажджавой вады. У дакуменце было зацверджана рашэнне аб замене цагляных перакрыццяў трапезнай, прадугледжаных праектам, на драўляную столь. Прычынай для замены стала дрэнная якасць цэглы. Каштарыс склаў 19334 рублі 4 капейкі. Асноўная частка сродкаў была выдзелена Св. Сінодам, частку сабралі прыхаджане.
Будаванне царквы працягвалася 4 гады. План храма, складзены епархіяльным архітэктарам Камбуравым ў старажытнарускім стылі са званіцаю, быў разлічаны на 700 чалавек. Новы будынак меў ацяпленне, у ім было зроблена 6 унутрамаркавых печак. Шмат абразоў і царкоўных рэчаў прыносілі прыхаджане.

Свята-Нікольская царква
31 кастрычніка 1904 года Праасвяшчэнны епіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі Сцяфан урачыста асвяціў Свята-Нікольскую царкву, якая атрымала назву ў гонар Мікалая II. Пасля Кастрычніцкага перавароту храм працаваў, але ў 1937 годзе быў закрыты і перададзены пад клуб і бібліятэку. У часы Вялікай Айчыннай вайны царкву адкрылі і ажыццяўлялі богаслужэнне.

Свята-Нікольская царква. Выгляд з боку апсіды
У 1962 годзе храм ізноў закрылі. Купал і крыжы былі скінуты, фрэскі зафарбаваны, толькі на сцяне застаўся вобраз Святара Мікалая, які, як яго ні зафарбовавалі, праяўляўся зноў. Царкоўную маёмасць перавезлі ў храм у в. Сухары. Невялікі звон быў захаваны жыхарамі вёскі. У памяшканні царквы спачатку зрабілі склад, а потым зноў адкрылі бібліятэку і клуб.
Па ініцыятыве жыхароў вёскі ў 2000 г. паўстала пытанне аб адкрыцці храма. У студзені 2002 года па рашэнні раённай улады будынак царквы быў перададзены праваслаўнай абшчыне. 19 снежня 2004 года адбылося асвяшчэнне царквы Уладыкам Магілёўскім і Мсціслаўскім Сафроніем.

Свята-Нікольская царква. Погляд праз браму
Будынак царквы – помнік эклектычнай архітэктуры з рысамі позняга класіцызму і псеўдарускага стылю.
Храм адносіцца да тыпу крыжова-купальных храмаў з паўкруглай алтарнай апсідай. Канцы крыжа - бабінец і дзве бакавыя прыбудовы - накрыты пакатым двухсхільным дахам, апсіда - конусападобным дахам. Па восі ўвахода да бабінца быў прыбудаваны невялікі прытвор, над якім, верагодна, узвышалася шатровая званіца. Паміж бакавымі прыбудовамі і апсідай знаходзяцца невялікія, паўкруглыя ў плане рызніцы, якія надаюць структуры храма трохапсіднасць. Купал накрыты пакатым шатром, які завяршае васьмярык на чацверыку, што надае кампазіцыі масіўнасць.

Свята-Нікольская царква. Купал
Сцены пабудовы атынкаваны, завершаны прафіляванымі карнізамі, вуглы аздоблены рустам і паўкалонкамі. Цэнтральны ўваход вырашаны ў выглядзе арачнага вялікага партала з трохвугольным франтонам. Аналагічны выгляд маюць астатнія два ўваходы на тарцах бакавых прыбудоў. Аконныя праёмы розныя па кампазіцыі. У асноўным аб'ёме яны паўцыркульныя ў ліштвах, на канцах трансепта - прамавугольныя з трохвугольнымі сандрыкамі. Першапачатковы інтэр'ер царквы пры перабудове ў 1960–м годзе быў зменены.

Свята-Нікольская царква. Уваход

Свята-Нікольская царква. Рэстаўрацыя працягваецца
Рэстаўрацыя храма на сённяшні дзень не скончана. Але нават там, дзе адпаведныя рамонтныя работы ўжо зроблены, іх якасць прымушае чакаць лепшага. Нават на новай шыльдачцы з надпісам, што царква з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю, ужо знікла адна з літар… Досыць сціплае пакуль і унутранае ўбранства царквы. У адрозненне ад царквы ў Галянях, тэрыторыя вакол храма даглядаецца слаба. Тым не менш запамінаюцца вонкавыя роспісы на сценах царквы, на найбольшых з якіх адлюстраваны Св. Серафім Сароўскі, Св. Сергій Раданежскі і сабор Св. Арханёла Міхаіла.

Свята-Нікольская царква. Вонкавы роспіс

Свята-Нікольская царква. Шыльда са згубленай літарай
…Не так даўно ў Благавічах на Плясне было вадасховішча, дзе можна было добра пакупацца і палавіць рыбу. Сёння замест яго – маленькая ручаіна, а дно вадаёма густа парасло трыснягом і травой. Праўда, на дамбе каля былога вадзянога млына выконваюцца нейкія рамонтныя работы, якія дазваляюць спадзявацца, што хутка “вялікая вада” ізноў з’явіцца ў вёсцы. Добра было б, каб і Свята-Нікольская царква са сканчэннем рэстаўрацыйных работ паказала ўсю сваю прыгажосць, стаўшы не толькі цудоўным месцам малітвы, але і прыцягальным турыстычным аб’ектам Чавускага раёна.

Благавічы. Будынак вадзянога млына

Благавічы. Тут было вадасховішча... І будзе?

Благавічы. Дом насупраць царквы
Вось такім атрымалася маё падарожжа ў спякотны першы дзень апошняга месяца лета. Назад вяртаўся старой прасёлачнай дарогай на Самулкі, якая праходзіла паўз палі праз бярозавы гай. Асмяглыя дрэвы чакалі дажджу. Ластаўкі ляталі высока…

Вадасховішча на рацэ Рудэя за 10 км ад Благавіч. Тут вады хапае
Падарожнічайце па Беларусі!
Вандраваў Юрась Каласоўскі

Гл. таксама
З краязнаўчых вандровак Магілёўскага ТБМ: Галяні (фота)